Abanyarwanda batuye mu Mujyi wa Namur mu Bubiligi, bafatanyije n’ubuyobozi bw’uyu mujyi, bakoze igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, bagaragaza ko guceceka ubugome bwabaye ari nko kwica abishwe ku nshuro ya kabiri.
Iki gikorwa cyabaye cyitabiriwe n’abayobozi batandukanye barimo Umuyobozi Mukuru w’Umujyi wa Namur, Charlotte Bazlaire, Claire Kayirangwa wari uhagarariye Ibuka-Mémoire et Justice-Belgique, Gakuba Ernest uyobora Diaspora Nyarwanda mu Bubiligi, na Karugarama Lionel uyobora Diaspora Nyarwanda mu Mujyi wa Namur ari na we wayoboye uyu muhango.
Hari kandi Umuyobozi Mukuru wa Les Territoires de la Mémoire, Bisschops Michaël, waturutse mu Karere ka Liège, ndetse n’abayobozi b’amashyirahamwe atandukanye akorera mu Bubiligi.
Kwibuka mu Mujyi wa Namur byakurikiye ibindi bikorwa byabereye mu yindi mijyi irimo Bruxelles, Liège na Bruges.
Urwibutso rwimuriwe ahagaragara buri wese abona
Uyu muhango watangiriye ku rwibutso rw’abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi ruherereye imbere y’Ingoro y’Ubutabera ya Namur (Palais de Justice de Namur).
Uru rwibutso rwari rusanzwe ruherereye hafi y’ingoro y’amateka ya Afurika yitwa MusAfrica, ariko rwimurirwa ahagaragara kugira ngo buri wese ashobore kurubona, bityo amateka ruvuga arusheho kumenyekana.
Umuyobozi Mukuru w’Umujyi wa Namur, Charlotte Bazlaire, yavuze ko yishimiye kwifatanya n’Abanyarwanda muri uwo muhango.
Ati: “Ni iby’agaciro kuba ndi hano mpagarariye Umujyi wa Namur muri iki gikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 32 abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Ntekereza ku bantu bose bagizweho ingaruka n’aya mateka mabi. Nubwo hashize imyaka 32, ibikomere biracyariho ku bayabayemo.”
Yakomeje avuga ko kwibuka ari uburyo bwo gukangurira Isi ko Jenoside itangira hakiri kare binyuze mu macakubiri no kwambura abantu agaciro.
Ati: “Kwibuka bidufasha kutirara no kutibagirwa. Jenoside ntitangira ku munsi umwe, itangira buhoro buhoro binyuze mu rwango n’amacakubiri.”
“Guceceka Jenoside ni ukwica bwa kabiri”
Claire Kayirangwa wari uhagarariye Ibuka-Mémoire et Justice-Belgique, yashimiye abitabiriye uwo muhango n’inshuti z’u Rwanda zifatanyije n’Abanyarwanda.
Ati: “Kuba mwaje ni ikimenyetso cy’uko mushaka ko aya mateka atazibagirana na rimwe kandi ko Jenoside itazongera ukundi haba mu Rwanda cyangwa ahandi ku Isi.”
Umuyobozi wa Les Territoires de la Mémoire, Bisschops Michaël, yavuze ko kutavuga ku byabaye mu Rwanda ari ukwongera guhohotera abishwe.
Ati: “Guceceka ubugome nk’ubu bwakorewe Abatutsi bishwe mu Rwanda ni ukwica bwa kabiri. Jenoside ntitangizwa n’intwaro ahubwo itangizwa n’amagambo yambura abantu agaciro.”
Yongeyeho ko yaturutse i Liège aje gushyigikira abarokotse no guhamya ko amateka ya Jenoside agomba kuvugwa kugira ngo atazisubira.
U Bubiligi bwibutswa uruhare rwabwo mu mateka
Umujyanama mu biro bya CPAS y’Umujyi wa Namur, Akoeley Bernard, yavuze ko Jenoside yayibonye kuri televiziyo mu 1994 akiri umwana w’imyaka irindwi.
Ati: “Natunguwe no kubona umuntu akorera undi ibintu nk’ibyo. Nibazaga impamvu abarimo babibona batatabaye.”
Yavuze ko nyuma yaje gusobanukirwa ko Jenoside yakorewe Abatutsi yatereranywe n’amahanga menshi.
Ati: “Aya ni amateka y’amaraso no ku Bubiligi, kuko amacakubiri yatewe mu gihe cy’ubukoloni yagize uruhare rukomeye mu byaje kuvamo Jenoside.”
Ubuhamya bw’abarokotse Jenoside
Mu buhamya bwatanzwe na Claire Ruyuki warokotse Jenoside yakorewe Abatutsi, yagarutse ku buryo yabuze abe n’ibaruwa se yamusigiye amusaba gukomeza kwiga no kuzaba intwari aramutse arokotse.
Ati: “Uyu munsi ndiho, narabyaye, abana banjye ni zo mbaraga zanjye za mbere. Gutanga ubuhamya ni ingenzi kuko bituma abazize Jenoside batibagirana.”
Nyuma y’umuhango wo gushyira indabo ku rwibutso, habaye umugoroba wo kwibuka wanerekanywemo inkuru y’umurokotse witwa Rwayitare Providence, hakurikiraho ibiganiro byagarutse ku ngaruka z’ihungabana n’uburyo bwo kwita ku barokotse Jenoside.
Ijoro ry’igicaniro
Umunsi wasojwe n’ijoro ry’igicaniro ryayobowe na Miheto Tatien, aho abitabiriye beretswe amafoto y’abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi, bakavuga amazina yabo ndetse bakibuka ubuzima babanyemo.
Byari igikorwa cyuzuyemo amarangamutima, ariko kandi cyagaragaje ubushake bwo gukomeza kubungabunga amateka no guharanira ko Jenoside itazongera ukundi.










